نکات کلیدی:

·  داروهای مبتنی بر GLP-1 اکنون برای درمان مواردی فراتر از دیابت و چاقی تأیید شده‌اند.

·  پژوهش‌ها به سمت بررسی اثرات این داروها بر مغز و رفتار گسترش یافته است؛ از جمله کاهش خطر دمانس (زوال عقل) و کاهش وابستگی به الکل و سایر مواد مخدر.

·  اگرچه این داروها هنوز برای این موارد تأیید نشده‌اند، اما پتانسیل‌های درمانی برای بیماران مبتلا به سرطان، التهاب، و بیماری‌های تنفسی مانند آسم و  COPDنشان داده‌اند.

داروهای مبتنی بر  GLP-1مانند اوزمپیک (Ozempic) و مونجارو (Mounjaro)، امیدهای بزرگی برای مدیریت قند خون و کاهش وزن نشان داده‌اند و مزایای محافظتی آن‌ها برای سلامت قلب و کلیه نیز کاملاً اثبات شده است. با این حال، فراتر از این کاربردها، پژوهشگران همچنان در حال کشفیات جدیدی هستند که نشان می‌دهد این داروها چگونه می‌توانند سلامت را ارتقا دهند. در اینجا به بررسی اثرات مثبت و غیرمنتظرهٔ داروهای  GLP-1می‌پردازیم که توسط مجلات معتبر علمی پشتیبانی شده‌اند.

۱. آپنه خواب (Sleep Apnea)

برای افرادی که با دیابت و آپنه انسدادی خواب دست‌وپنجه نرم می‌کنند، مشخص شده است که تیرزپاتاید (Tirzepatide- با نام تجاری  Zepboundبرای کاهش وزن و  Mounjaroبرای دیابت نوع ۲) به‌طور قابل‌توجهی دفعاتی را که تنفس در طول خواب در شرکت‌کنندگان سطحی یا متوقف می‌شود، کاهش می‌دهد. مطالعات نشان‌دهنده بهبود تنفس در افرادی بود که یا قادر به استفاده از دستگاه  CPAPنبودند و یا تمایلی به استفاده از آن نداشتند، و همچنین در افرادی که از این دستگاه استفاده می‌کردند. این مطالعات همچنین بهبود قابل‌توجهی در ریسک قلبی-عروقی، فشار خون و وزن بدن شرکت‌کنندگان گزارش کردند. کاهش وزن در این کارآزمایی‌ها چشمگیر بود (حدود ۱۸ تا ۲۰ درصد) و ممکن است دلیل اصلی بهبود وضعیت خواب باشد. برخی از شرکت‌کنندگان چنان بهبود یافتند که دیگر طبق معیارهای پزشکی، نیاز به درمان با دستگاه  CPAPنداشتند. استفاده از تیرزپاتاید برای آپنه خواب در بزرگسالان مبتلا به چاقی، اکنون یک درمان تثبیت‌شده محسوب می‌شود. داروی  Zepboundدر سال ۲۰۲۴ توسط FDA به عنوان اولین دارو برای درمان آپنه انسدادی خواب متوسط تا شدید تأیید شد.

۲. رفتارهای اعتیادآور

مطالعات نشان می‌دهند که داروهای مبتنی بر  GLP-1می‌توانند به افراد کمک کنند تا احساس سیری یا «پاداش» بیشتری داشته باشند، که این امر به کاهش ولع برای غذا و سایر مواد کمک می‌کند. یک مرور پژوهشی در سال ۲۰۲۵، یافته‌های متعددی را گزارش کرد که نشان می‌دهد GLP-1ها در درمان اختلالات مصرف الکل، سیگار و سایر مواد مخدر، نویدبخش هستند. یک مطالعه در سال ۲۰۲۶ نشان داد که مصرف سِماگلوتاید خوراکی تعداد روزهای پرمصرف الکل، میزان مصرف در روزهای مصرف و مشکلات مرتبط با الکل را کاهش داده است. مطالعات دیگر نتایج مشابهی نشان دادند؛ برخی پژوهشگران معتقدند این دارو سرعت ورود الکل به جریان خون را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود فرد احساس مستی کمتری کند. مطالعه بزرگ دیگری بر روی کهنه‌سربازان آمریکایی مبتلا به دیابت نوع ۲، استفاده از  GLP-1را با کاهش خطر ابتلا به اختلالات جدید ناشی از مصرف نیکوتین، شاهدانه، الکل، کوکائین و مواد افیونی مرتبط دانست. همچنین مطالعات نشان داده‌اند که این داروها ممکن است به کاهش ولع سیگار کمک کنند، اما لزوماً تعداد سیگارهای مصرفی در روز را کاهش نمی‌دهند. کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی‌شده برای سِماگلوتاید و تیرزپاتاید در مورد اختلال مصرف کانابیس(محصولات مخدر بدست آمده از گیاه شاهدانه) در حال انجام است. این نتایج اولیه از اثر احتمالی بر رفتارهای اعتیادآور حمایت می‌کنند، اما در حال حاضر هیچ داروی مبتنی بر GLP-1 برای درمان اعتیاد تأیید نشده است.

۳. خطر دمانس (زوال عقل)

افراد مبتلا به دیابت در مراحل بعدی زندگی با خطر بالاتر ابتلا به دمانس مواجه هستند. پژوهش‌ها استفاده از GLP-1را با کاهش تشخیص‌های جدید دمانس در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط دانسته‌اند. در یک مطالعه بر روی پرونده‌های پزشکی بیش از ۲۱۴,۰۰۰ نفر، دمانس در میان حدود ۱.۸٪ از کاربران  GLP-1در مقابل ۲.۴٪ از افراد مصرف‌کننده داروهای DPP-4(نوع دیگری از داروهای کنترل قند خون) تشخیص داده شد. دو کارآزمایی دیگر شامل ۳۸۰۸ فرد مبتلا به آلزایمر در مراحل اولیه، نشان داد که مصرف روزانه خوراکی سِماگلوتاید طی دو سال، سرعت پیشرفت بالینی بیماری را کند نکرد. این یافته‌ها نشان می‌دهند که داروهای  GLP-1ممکن است بیشتر برای «پیشگیری» یا «به تأخیر انداختن» دمانس پتانسیل داشته باشند تا درمان آن پس از ظهور علائم.

۴. سلامت کبد

حدود یک نفر از هر ۵ نفر مبتلا به دیابت نوع ۲، با بیماری MASLD(بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک) یا MASH(استاتوهیپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک - شکل پیشرفته‌تر) درگیر هستند که در آن تجمع چربی باعث التهاب و آسیب به کبد می‌شود. مطالعات نشان داده اند که سِماگلوتاید (Wegovy/Ozmpic) می‌تواند بدون بدتر کردن وضعیت MASH، جای زخم‌های کبدی (Fibrosis) را بهبود بخشد. در مطالعه‌ای دیگر، تیرزپاتاید در بزرگسالان دارای اضافه وزن یا چاقی، به بهبود  MASHبدون تشدید جای زخم‌های کبدی کمک کرد. در سال ۲۰۲۵، داروی  Wegovyبرای بزرگسالان مبتلا به  MASHو فیبروز متوسط تا پیشرفته توسط  FDAتأیید شد.

۵. التهاب

مطالعات اخیر علاقه به این موضوع را برانگیخته‌اند که آیا داروهای  GLP-1می‌توانند از راه‌هایی فراتر از مدیریت قند خون و مدیریت وزن، بر التهاب مزمن تأثیر بگذارند یا خیر. دیابت و چاقی هر دو با التهاب مزمن مرتبط هستند که می‌تواند در ایجاد بیماری‌های قلبی و سایر مشکلات سلامتی نقش داشته باشد.

پروتئین واکنش‌گر C، یا همان CRP، یک نشانگر خونی است که برای ارزیابی التهاب استفاده می‌شود و اغلب در بزرگسالانی که دچار اضافه وزن یا چاقی هستند، افزایش می‌یابد. در سه کارآزمایی، سِماگلوتاید میزان  CRPرا در شرکت‌کنندگانی که دارای اضافه وزن یا چاقی بودند، بدون توجه به وزن اولیه آن‌ها، کاهش داد. پس از ۶۸ هفته، میزان کاهش  CRPدر گروه مصرف‌کننده سِماگلوتاید، تقریباً ۳۹ تا ۴۸ درصد بیشتر از گروهی بود که این دارو را مصرف نمی‌کردند.

۶. پسوریازیس و آرتروز

پژوهشگران همچنین در حال بررسی این موضوع هستند که آیا GLP-1ها می‌توانند به کاهش دردهای مفصلی ناشی از التهاب کمک کنند یا خیر. در یک کارآزمایی که بر روی افراد مبتلا به چاقی و آرتروز زانو (در حد متوسط تا شدید) انجام شد، کسانی که سِماگلوتاید دریافت کردند، کاهش بسیار بیشتری در درد زانو نسبت به کسانی که پلاسبو (دارونما) دریافت کرده بودند، نشان دادند.

شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد GLP-1ها ممکن است برای مبتلایان به پسوریازیس نیز مفید باشند. در یک مطالعه کوچک روی افراد مبتلا به پسوریازیس، چاقی و دیابت نوع ۲، درمان با سِماگلوتاید باعث بهبود شدت پسوریازیس و کیفیت زندگی شد. مطالعات دیگر بر روی داروهای مبتنی بر GLP-1، بهبودهایی را در پسوریازیس و آرتروز پسوریاتیک گزارش کرده‌اند.

۷. آسم و بیماری‌های ریوی

دیابت نوع ۲ و اضافه وزن یا چاقی در افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن ریوی مانند  COPDیا آسم بسیار شایع است.

تحقیقات نشان داده است که سِماگلوتاید می‌تواند حملات آسم و تشدید بیماری (Flare-ups) در COPD را کاهش دهد. در یک مطالعه، حملات آسم در افرادی که از سِماگلوتاید استفاده می‌کردند، در مقایسه با کسانی که از سولفونیل‌اوره (یک داروی قدیمی و خوراکی دیابت) استفاده می‌کردند، تا ۴۰ درصد کاهش یافت. همچنین تشدید بیماری‌های COPD تا ۲۰ درصد کاهش یافت. پژوهشگران همچنین خاطرنشان کردند که اثرات ضدالتهابی که پیش‌تر با  GLP-1مرتبط دانسته شده بود، ممکن است برای افراد مبتلا به دیابت و آسم مفید باشد.

کاهش تعداد حملات می‌تواند در زندگی روزمره افراد مبتلا به آسم تفاوت ایجاد کند. اگرچه این داروها هنوز برای سلامت ریه تأیید نشده‌اند، اما یافته‌های اولیه نشان می‌دهند که داروهای مبتنی بر  GLP-1می‌توانند در کنار درمان‌های مربوط به این مشکلات تنفسی، جایگاه ویژه‌ای داشته باشند.

۸. سرطان

دیابت و چاقی با نرخ‌های بالاتر ابتلا به چندین نوع سرطان مرتبط هستند. مطالعات متعدد نشان می‌دهند که داروهای GLP-1 ممکن است مزایایی در رابطه با سرطان داشته باشند. پژوهش‌ها، این داروها را با کاهش خطر ابتلا به سرطان، کند شدن پیشرفت برخی تومورها و کاهش عوارض ناشی از برخی درمان‌های سرطان مرتبط دانسته‌اند.

یک مطالعه بزرگ در سال ۲۰۲۵ بر روی بزرگسالان دارای اضافه وزن یا چاقی نشان داد که کاربران  GLP-1با ۱۷ درصد ریسک کلی کمتر برای ابتلا به سرطان مواجه بودند، که این شامل کاهش قابل توجه در چندین نوع سرطان بود. یک مطالعهٔ دیگر که روی ۱.۶۵ میلیون نفر مبتلا به دیابت نوع ۲ انجام شد، نشان داد که استفاده از  GLP-1با کاهش خطر ابتلا به ۱۰ نوع از ۱۳ نوع سرطان مرتبط با چاقی، از جمله سرطان‌های کولورکتال، پانکراس، کبد، تخمدان، آندومتر و کلیه همراه بوده است.

پژوهش‌های دیگر نیز نشان داده‌اند که استفاده از GLP-1 ممکن است به کند کردن رشد و انتشار برخی سرطان‌ها کمک کند. در یک مطالعه بزرگ در سال ۲۰۲۶، کاربران  GLP-1با نرخ‌های پایین‌تری از پیشرفت بیماری به مرحله چهارم (پیشرفته) برای چندین نوع سرطان، از جمله سرطان ریه، پستان، کولورکتال و کبد مواجه بودند.

همچنین، GLP-1ها ممکن است به محافظت در برابر اثرات درمان‌های سرطان کمک کنند. یک مطالعه نشان داد افرادی که درمان‌های سرطانیِ آسیب‌رسان به قلب را دریافت می‌کردند، اگر همزمان داروی  GLP-1را مصرف می‌کردند (به‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲)، با ریسک کمتری برای آسیب قلبی و عوارض مرتبط با آن مواجه بودند.

نتیجه‌گیری نهایی

پژوهش‌ها همچنان نشان می‌دهند که داروهای مبتنی بر  GLP-1دارای مزایای سلامتی دیگری فراتر از مدیریت گلوکز، وزن و سلامت قلب و کلیه هستند.

تحقیقات، داروهای مبتنی بر  GLP-1را با ریسک کمتر ابتلا به دمانس و برخی سرطان‌ها، کاهش ولع برای الکل و مواد خاص، کاهش التهاب و همچنین کاهش حملات آسم و  COPDمرتبط دانسته‌اند. برخی از اثرات مثبت که زمانی غیرمنتظره تلقی می‌شدند، اکنون در حال تبدیل شدن به درمان‌های تثبیت‌شده هستند؛ مانند Zepbound برای آپنه خواب و  Wegovyبرای بیماری‌های کبدی.

حوزه‌های دیگر، از جمله درمان دمانس موجود، کمک به افراد برای ترک سیگار یا کند کردن روند پیشرفت برخی از انواع سرطان، همچنان با ابهام همراه هستند. با تکمیل مطالعات بزرگ‌تر و طولانی‌تر، پژوهشگران می‌توانند درک بهتری از این موضوع پیدا کنند که کدام اثرات اضافیِ داروهای  GLP-1می‌توانند به روش‌های جدیدی برای پیشگیری یا درمان بیماری‌ها تبدیل شوند.

منبع:

https://diatribe.org/diabetes-medications/7-surprising-benefits-glp-1s-beyond-blood-sugar